Thứ Tư, 18/11/2026
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt

Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) - Loài động vật quý hiếm được ghi nhận trở lại sau nhiều năm bị nghi ngờ tuyệt chủng

19:28 17/11/2026👁 243 lượt xem

Một phát hiện có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học: Mang Pù Hoạt được ghi nhận trở lại trong những cánh rừng tự nhiên của Khu BTTN Pù Hoạt sau gần một thế kỷ

Mang Pù Hoạt – loài thú quý hiếm được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp (CR) – đã được ghi nhận hình ảnh trở lại ngoài tự nhiên qua hệ thống bẫy ảnh tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An, trong năm 2026. Đây là phát hiện có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu khoa học và công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) được xác định có tên gọi khác là Mang Roosevelt (Muntiacus rooseveltorum) là loài động vật có vú thuộc họ Hươu nai, bộ Guốc chẵn. Loài này lần đầu tiên được mô tả vào năm 1929 bởi Kermit Roosevelt và hiện nay chỉ có bộ mẫu vật duy nhất về loài M. rooseveltorum ở bảo tàng Field. Tại Việt Nam, các thông tin về loài Muntiacus puhoatensis rất ít, hiện chỉ có một số tài liệu đề cập đến tên loài Muntiacus puhoatensis Le, 1997 (Bình Châu, 1997) nhưng mô tả loài mới chưa được công bố trên tạp chí khoa học. Trong các chương trình điều tra, đánh giá về đa dạng sinh học của khu hệ động vật các nhà khoa học, các chuyên gia rất thận trọng khi đề cập đến sự tồn tại ngoài tự nhiên của loài này.

Hình ảnh Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) được ghi nhận qua hệ thống bẫy ảnh tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt năm 2026. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).
Hình ảnh Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) được ghi nhận qua hệ thống bẫy ảnh tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt năm 2026. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).

Thực hiện chương trình điều tra, đánh giá hiện trạng quần thể và bảo tồn các loài thú Guốc chẵn (Artiodactyla) năm 2026 tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An. Bằng phương pháp bẩy ảnh, lần đầu tiên đã ghi nhận được những hình ảnh về loài Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) ngoài thực địa. Đây được xem là một kết quả hết sức quý giá về mặt khoa học đối với lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học. Bởi vì, đây là lần đầu tiên sau gần 100 năm “mất dấu” trong tự nhiên, hình ảnh của loài Mang Pù Hoạt được ghi nhận trở lại ngoài thực địa. Điều đặc biệt là Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) đã được ghi nhận ở nhiều máy ảnh vào các thời điểm và khung giờ khác nhau. Cụ thể: ngày 27/8/2026 (vào đêm); ngày 03, 07, 11/9/2026 ghi nhận vào buổi sáng và chiều; ngày 03, 25/10 ghi nhận vào buổi sáng và chiều. Với quy mô, nội dung của nghiên cứu này chưa đủ cơ sở dữ liệu để tính toán, phỏng đoán được quy mô, số lượng của quần thể Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) tại Khu BTTN Pù Hoạt, nhưng việc ghi nhận sự xuất hiện của chúng với tần xuất khá cao ở nhiều thời gian, địa điểm khác nhau. Điều này chứng tỏ, quy mô và số lượng cá thể của loài này có thể tương đối lớn.

Hình ảnh Mang Pù Hoạt được ghi nhận tại nhiều thời điểm khác nhau trong năm 2026, cho thấy loài vẫn hiện diện trong các sinh cảnh rừng tự nhiên của Khu BTTN Pù Hoạt. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).
Hình ảnh Mang Pù Hoạt được ghi nhận tại nhiều thời điểm khác nhau trong năm 2026, cho thấy loài vẫn hiện diện trong các sinh cảnh rừng tự nhiên của Khu BTTN Pù Hoạt. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).

Theo sách đỏ Việt Nam (2024), loài Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) được xếp hạng ở mực CR (Critically Endangered - Cực kỳ nguy cấp): Mức báo động cao nhất trong các bậc đe dọa. Loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên cực kỳ cao hoặc biến mất trong thời gian rất ngắn nếu không có các biện pháp bảo vệ khẩn. Vì vậy, việc ghi nhận được hình ảnh loài Mang Pù Hoạt ngoài thực địa có ý nghĩa hết sức quan trong về mặt khoa học và bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này cho thấy sinh cảnh rừng tự nhiên của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt vẫn giữ được những nét nguyên sơ và phù hợp với điều kiện sinh trưởng, phát triển của những loài quý hiếm, yêu cầu khắt khe sinh cảnh tồn tại.

Sinh cảnh rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt – môi trường sống quan trọng của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm.
Sinh cảnh rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt – môi trường sống quan trọng của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm.

Theo các dữ liệu khoa học, ở Việt Nam, loài Mang Pù Hoạt (Muntiacus puhoatensis) phân bố trong vùng sinh thái rất hẹp, đến nay chỉ mới ghi ở Nghệ An (Pù Hoạt), Thanh Hoá (Xuân Liên, Pù Luông). Loài này có trọng lượng nhỏ từ 15 – 20 kg, lông mượt màu nâu đậm vùng má và mũi sẫm màu hơn, lông ở dưới cằm dày và rậm hơn so với các loài mang khác. Bộ gạc (mang đực) ngắn hơn mang thường và không phân nhánh, đế sừng cũng thấp hơn. Đuôi ngắn, phần lông trên đuôi nâu đậm, phía dưới trắng nhạt. Mang Pù Hoạt thường sống ở những sinh cảnh là rừng kín thường xanh với nhiều cây gỗ lớn ở độ cao trên 700 m, ưa thích là các rừng cây gỗ lớn, thực bì dưới tán rừng thưa, khác với mang thường là loài ưa thích các khu vực rừng thứ sinh, vùng xen lẫn với trảng cỏ.

Trong những năm gần đây, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt luôn ghi nhận được sự tái xuất của nhiều loài thú lớn quý hiếm có nguy cơ đe doạ tuyệt chủng cao như: Mèo gấm (2024, 2025, 2026), Sói lửa (2024), Beo Lửa (2025) và Mang Pù Hoạt (2026). Điều này cho thấy, đây là khu vực đang chứa đựng những giá trị đa dạng sinh học rất lớn, đồng thời phản ảnh được những hiêu quả và nỗ lực của đơn vị trong công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học.

Mang Pù Hoạt có kích thước cơ thể nhỏ, bộ lông màu nâu đậm; cá thể đực có gạc ngắn, không phân nhánh. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).
Mang Pù Hoạt có kích thước cơ thể nhỏ, bộ lông màu nâu đậm; cá thể đực có gạc ngắn, không phân nhánh. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).

Để tiếp tục điều tra, đánh giá toàn diện những giá trí đa dạng sinh học của Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, rất cần xây dựng những chương trình nghiên cứu toàn diện hơn với việc mở rông điều tra bằng bẩy ảnh, kết hợp với phân tích AND hiện trường. Đây là việc làm cần thiết để đánh giá các giá trị đa dạng sinh học của Khu bảo tồn và có những giải pháp bảo vệ, bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt đối với những loài đặc biệt quý hiếm.

Sự xuất hiện trở lại của Mang Pù Hoạt không chỉ là một phát hiện khoa học, mà còn là cơ hội hiếm có để Việt Nam bảo vệ một loài động vật gần như chỉ được biết đến qua những dấu vết rời rạc trong quá khứ, trước khi quá muộn.

Nguyễn Văn Sinh