Ban quản lý Khu BTTN Pù Hoạt là một trong những khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị đặc biệt quan trọng về đa dạng sinh học của khu vực Bắc Trung Bộ. Với diện tích rừng lớn, hệ sinh thái phong phú cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm, Pù Hoạt không chỉ giữ vai trò bảo tồn thiên nhiên mà còn có ý nghĩa quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn, bảo vệ môi trường sinh thái và điều tiết nguồn nước cho nhiều công trình thủy điện lớn trên địa bàn tỉnh Nghệ An và khu vực lân cận. Đồng thời, đây cũng là một trong ba vùng lõi thuộc Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An được UNESCO công nhận.
Trong những năm gần đây, trước yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn động vật hoang dã, Ban quản lý Khu BTTN Pù Hoạt đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào hoạt động chuyên môn. Đặc biệt, việc triển khai nhiệm vụ “Ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại trong quản lý, điều tra giám sát tài nguyên rừng tại KBTTN Pù Hoạt tỉnh Nghệ An” được xem là bước chuyển đổi quan trọng trong công tác điều tra, giám sát đa dạng sinh học theo hướng hiện đại, khoa học và hiệu quả hơn.
Thông qua việc ứng dụng hệ thống bẫy ảnh, trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng Wildlife Insights và các phần mềm phân tích dữ liệu hiện đại, công tác theo dõi động vật hoang dã đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các công nghệ mới không chỉ giúp thu thập dữ liệu nhanh chóng, chính xác mà còn hỗ trợ đánh giá hiện trạng quần thể, mức độ phân bố và các mối đe dọa đối với nhiều loài động vật quý hiếm tại khu bảo tồn. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý tài nguyên rừng, góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại Khu BTTN Pù Hoạt trong giai đoạn hiện nay.
Danh lục các loài động vật hoag dã ghi nhận qua bẫy ảnh hệ thống
Sau thời gian 60 ngày triển khai đặt bẫy ảnh tại thực địa, tổng cộng 120 máy bẫy ảnh đã được đặt tại 60 điểm trong hệ thống nghiên cứu. Khi thu hồi, tổng số máy thu về là 120 máy bẫy ảnh và không máy ảnh nào bị mất.
Tất cả các ảnh này đã được tiến hành phân tích hiệu quả thông qua việc sử dụng công nghệ Trí tuệ Nhân tạo (AI) trong nền tảng Wildlife Insights. Qua quá trình phân tích dữ liệu, hệ thống bẫy ảnh đã xác định được sự hiện diện của 24 loài động vật hoang dã. Quần thể này đại diện cho 10 họ khác nhau, thuộc 5 bộ và được chia thành 2 lớp chính là lớp Thú (Mammalia) và lớp Chim (Aves). Trong đó, lớp Thú chiếm ưu thế với 21 loài thuộc các bộ Linh trưởng, Ăn thịt, Móng guốc chẵn và Gặm nhấm; lớp Chim ghi nhận được 3 loài đều thuộc bộ Gà. Thông tin chi tiết về các loài được ghi nhận sẽ được trình bày cụ thể trong Bảng 1
Bảng 1: Danh lục các loài động vật hoang dã ghi nhận qua bẫy ảnh hệ thống
Điểm vượt trội trong các phát hiện tại Pù Hoạt là việc ghi nhận thành công các loài thú ăn thịt lớn có giá trị bảo tồn cao như Beo lửa (Catopuma temminckii) ở mức Rất nguy cấp (CR) và Sơn dương (Capricornis milneedwardsii) ở mức Nguy cấp (EN). Ngược lại, nghiên cứu tại Xuân Liên chủ yếu ghi nhận các loài thú nhỏ và thừa nhận sự vắng bóng của một số loài thú móng guốc quan trọng do áp lực săn bắn. Việc đạt được kết quả tương đồng với một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn trong thời gian ngắn hơn không chỉ khẳng định tính ưu việt của phương pháp bẫy ảnh có bằng chứng hình ảnh xác thực, mà còn phản ánh thành quả của công tác bảo vệ nghiêm ngặt và quản lý tốt của đội ngũ cán bộ BTTN Pù Hoạt trong việc duy trì quần thể động vật hoang dã quý hiếm.
Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả quản lý bảo vệ rừng
Song song với hoạt động nghiên cứu, đề tài còn chú trọng công tác đào tạo, chuyển giao công nghệ cho cán bộ của khu bảo tồn. Các lớp tập huấn chuyên sâu về lắp đặt bẫy ảnh, xử lý dữ liệu, sử dụng nền tảng Wildlife Insights và phân tích số liệu bằng phần mềm MARK đã được tổ chức nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật.
Thông qua quá trình triển khai thực tế, cán bộ của khu bảo tồn từng bước tiếp cận và làm chủ các công nghệ hiện đại trong điều tra, giám sát đa dạng sinh học. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc xây dựng lực lượng bảo tồn chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý tài nguyên rừng trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, dữ liệu thu thập được từ hệ thống bẫy ảnh còn giúp lực lượng quản lý bảo vệ rừng phát hiện các tác động tiêu cực của con người như săn bắt, xâm nhập trái phép hay khai thác tài nguyên rừng. Đây là cơ sở quan trọng để tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Hướng đi mới cho công tác bảo tồn thiên nhiên
Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến trong quản lý và giám sát tài nguyên rừng tại Pù Hoạt đã cho thấy hiệu quả rõ rệt cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn. Các công nghệ như bẫy ảnh, trí tuệ nhân tạo và mô hình phân tích dữ liệu hiện đại không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong nghiên cứu mà còn mở ra hướng tiếp cận mới cho công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.
Trong thời gian tới, Ban quản lý Khu BTTN Pù Hoạt sẽ tiếp tục mở rộng ứng dụng công nghệ số, tăng cường hợp tác nghiên cứu với các tổ chức trong và ngoài nước, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ đa dạng sinh học.
Bảo tồn thiên nhiên không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng kiểm lâm hay các nhà khoa học mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Những kết quả đạt được từ việc ứng dụng công nghệ hiện đại tại Khu BTTN Pù Hoạt đã khẳng định rằng, khi khoa học công nghệ được kết hợp hiệu quả với công tác quản lý thực tiễn, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ trong bảo vệ tài nguyên rừng và động vật hoang dã quý hiếm cho các thế hệ mai sau.
Hình ảnh một số loài động vật hoang dã ghi nhận qua bẫy ảnh
Thái Khắc Hiếu
