Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt là một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng thuộc Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An được UNESCO công nhận. Với hệ sinh thái rừng phong phú, nơi đây là mái nhà chung của hàng trăm loài động, thực vật quý hiếm mang giá trị lớn về bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu khoa học. Nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học, trong năm 2025, Ban quản lý Khu BTTN Pù Hoạt đã triển khai nhiệm vụ “Điều tra, sưu tập mẫu tiêu bản động vật rừng tại Khu BTTN Pù Hoạt”.

Hoạt động này không chỉ góp phần hoàn thiện phòng bảo tàng sinh vật rừng của đơn vị mà còn tạo nền tảng quan trọng cho công tác nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, truyền thông bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái trong tương lai.

Sưu tập mẫu tiêu bản động vật rừng

Thống kê về số mẫu tiêu bản sưu tập theo 4 lớp động vật có xương được tổng hợp trong bảng sau

Bảng 1. Số họ, số loài và số mẫu tiêu bản động vật rừng sưu tầm được

Thông tin về bộ mẫu tiêu bản động vật rừng sưu tập được

Thông tin về các mẫu tiêu bản động vật rừng sưu tập được thể hiện trong phụ lục 2. Kết quả thống kê số lượng mẫu theo bậc phân loại và khu vực xã thu thập được tổng hợp trong bảng sau.

Bảng 2. Phân bổ số lượng mẫu động vật thu thập được theo bậc phân loại và khu vực xã

Từ bảng 1 và bảng 2 cho thấy: tại vùng rừng bảo tồn và vùng đệm thuộc 04 xã (Thông Thụ, Tiền Phong, Quế Phong và Tri Lễ), nhóm nghiên cứu đã thu thập được 79 mẫu tiêu bản của 62 loài động vật có xương sống thuộc 36 họ; tính bình quân là: 1,27 mẫu/loài.

Số lượng mẫu tiêu bản động vật rừng thu thập được nhiều nhất ở khu vực xã Quế Phong (30 mẫu), tiếp theo là xã Tiền Phong (25 mẫu), xã Thông Thụ (13 mẫu), xã Tri Lễ (11 mẫu).

Trong bộ tiêu bản động vật rừng sưu tập được, nhóm nghiên cứu đã thống kê có 12 số hiệu mẫu của 12 loài động vật thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm (có tên trong Danh lục đỏ của IUCN-2025, Sách Đỏ Việt Nam- 2024, Nghị định 84/2021/NĐ-CP). Thông tin về các mẫu tiêu bản quý hiếm này được tổng hợp trong bảng 3.

Bảng 3. Các mẫu tiêu bản động vật quý hiếm sưu tập được

Xây dựng cơ sở dữ liệu bộ mẫu tiêu bản động vật rừng

Kết quả thống kê số lượng mẫu tiêu bản đã được số hóa theo nhóm động vật được thể hiện ở bảng sau.

Bảng 4. Thống kê số mẫu tiêu bản động vật rừng đã được số hóa

Như vậy, tổng cộng có 79 mẫu tiêu bản động vật rừng đã được số hóa trên phần mềm Excel; trong đó có 31 mẫu tiêu bản Cá, 23 mẫu tiêu bản Lưỡng cư, 5 mẫu tiêu bản Bò sát, 13 mẫu tiêu bản Chim và 7 mẫu tiêu bản Thú.

Các trường thông tin đã số hóa đồng bộ cho một mẫu tiêu bản động vật bao gồm: Số hiệu mẫu trong phòng, Tủ số, Link ảnh đặc tả mẫu tiêu bản, Số hiệu mẫu thực địa, Người giám định thứ 1, Tên loài khoa học 1, Tên loài Việt Nam 1, Đường link tới website thông tin về loài, Tên họ khoa học 1, Tên họ Việt Nam 1, Quý hiếm, Người thu mẫu, Ngày thu mẫu, Tên địa danh thu mẫu, Tên xã mới sau sáp nhập, Tên xã cũ, Tọa độ (VN2000), Độ cao, Sinh cảnh, Ghi chú. Đồng thời đã tạo sẵn tên cột (Người giám định thứ 2, Tên loài khoa học 2, Tên loài Việt Nam 2, Tên họ khoa học 2, Tên họ Việt Nam 2) để chuyên gia động vật nào đến phòng mẫu của khu BTTN Pù Hoạt làm việc có thể tiếp tục giám định mẫu và ghi bổ sung thông tin vào cơ sở dữ liệu (Hình 1).

Hình 1. Mẫu giao diện bảng dữ liệu Excel đã số hóa đồng bộ các trường dữ liệu cho một mẫu tiêu bản động vật

Ngoài ra, chúng tôi đã tạo đường link liên kết với website của Trung tâm Đa dạng sinh học- Trường Đại học Lâm nghiệp để bổ sung các thông tin dữ liệu về loài như: phân loại, đặc điểm nhận biết, đặc điểm sinh học và sinh thái, phân bố, mức độ nguy cấp quý hiếm, giá trị và khả năng kinh doanh bảo tồn,...Từ đường Link này có thể thiết kế và in mã QR dán gần mẫu vật trưng bày của loài, giúp cho du khách tham quan bảo tàng có thể để tra cứu các thông tin chi tiết về loài khi dùng điện thoại thông minh quét mã QR.

Hình 2. Mẫu giao diện website CSDL thể hiện thông tin về loài Cầy vòi mốc sau khi bấm vào đường Link trên File Excell

Một số mẫu động vật rừng quan trọng sưu tập tại KBT Pù Hoạt

Thái Khắc Hiếu